است، جز در موارد ضرورت جايز نيست.
2-مادر طفل تولّد يافته كدام زن است؟ آيا مىتوان مادر جانشين را در حكم مادر رضاعى دانست؟
جواب:صاحبان اسپرم، پدر و مادر حقيقى فرزند متولّد شده هستند. و مادر جانشين در حكم مادر رضاعى است.
3-آيا مجرّد يا متأهّل بودن زن اجنبى (مادر جانشين)، علم و جهل مادر جانشين، مجّانى يا غير مجّانى بودن رحم، تأثيرى در احكام مربوطه مىگذارد؟
جواب:هيچ كدام تفاوتى ندارد، ولى اگر مادر جانشين شوهر دارد، بايد با اجازه شوهرش باشد.
سؤال 1444-آيا مىتوان اسپرم مرد و زن اجنبى را در لوله آزمايش قرار داد؟ اگر فرزندى متولّد شود متعلّق به كيست؟ آيا حكم ولد الزنا را دارد؟
جواب:اين كار جايز نيست، و اگر فرزندى متولّد شود در بسيارى از احكام تابع صاحبان نطفه است؛ ولى از آنها ارث نمىبرد.
سؤال 1445-زنى 26 ساله هستم. قبل از ازدواج دردهاى شديد ماهيانه داشتم.
دكترها گفتند: مشكلات با ازدواج و زايمان حل مىشود. بدين جهت 6 سال پيش ازدواج كردم، و چون درد زيادى متحمّل مىشدم، تصميم گرفتم كه زود بچّهدار شوم، ولى متأسّفانه 9 ماه پس از ازدواج متوجّه شدم شوهرم به طور كامل عقيم است، و اصلًا بچّهدار نمىشوم. من كه اين مسأله برايم خيلى مهم بود، بيش از پيش روحيه خود را از دست دادم. اكنون پزشكان مىگويند تنها راه اين است كه: «اسپرم مرد بيگانهاى با سرنگ به شما تزريق شود.» من اوّل به اين كار راضى نبودم، چون مقلّد شما هستم، و طبق فتواى شما اين كار حرام است. ولى اكنون جانم به لب رسيده است. لطفاً بفرماييد: چه كنم كه هم بچّهدار شوم، و هم مرتكب گناهى نگردم؟
جواب:تنها راه مشروع آن است كه شما از شوهرتان (هر چند به صورت مخفيانه و بدون اطّلاع اطرافيان) طلاق بگيريد، و پس از گذشتن عدّه به عقد
موقّت صاحب نطفه درآييد (هر چند همديگر را هرگز نبينيد،) سپس نطفه به شما تزريق شود، و پس از پايان عقد موقّت و زايمان دوباره مىتوانيد به عقد شوهر اوّل درآييد. در اين صورت شما مادر آن بچّه، و صاحب نطفه پدرش محسوب مىشود. و به شوهر شما هم محرم است. ولى به اقوام شوهرتان محرم نيست. امّا به اقوام شما محرم است.[1]
جلوگيرى
سؤال 1446-بچّهدار شدن براى مبتلايان به بيمارى ايدز مضرّ است، آيا در اين حالت شوهر مىتواند لولههاى خود را ببندد؟
جواب:اگر زيان مهمّى داشته باشد، مانعى ندارد.
سؤال 1447-بستن لوله زن و مرد جهت جلوگيرى از بيمارى چه حكمى دارد؟
تشخيص ضرورت بر عهده كيست؟
جواب:هرگاه طبق گفته اطبّاى مورد وثوق، خوف خطر وجود داشته باشد، اين كار جايز است.
سؤال 1448-اگر حمل زن، موجب ناقص الخلقه شدن كودك گردد، آيا بستن لوله واجب نمىشود؟
جواب:هرگاه خوف ضرر و خطر قابل ملاحظهاى، هر چند نسبت به بچّه وجود داشته باشد، جايز است.
سؤال 1449-برخى از روشهاى جلوگيرى باعث عقيم شدن مىگردد. چرا در جامعه ما اين كار به طور مكرّر و به صورت عادى انجام مىشود؟
جواب:انجامِ كارِ حرام دليل بر مشروعيّت آن نيست.
سؤال 1450-پس از آزمايش معلوم شد فرزندان آينده زن و شوهرى از نظر ژنتيكى تالاسمى مينور خواهند داشت. امّا به خاطر محبّت زياد با هم ازدواج نموده، مادام
[1]شرح بيشتر را در كتاب «حيلههاى شرعى و چارهجويىهاى صحيح» مطالعه فرماييد.
العمر جلوگيرى مىكنند. آيا اين كار جايز است؟
جواب:در صورتى كه واقعاً احساس خطرى براى فرزند كنند، جلوگيرى مادام العمر مانعى ندارد.
سؤال 1451-شخصى از نظر مرجع تقليدش اطّلاع نداشته، و اقدام به بستن لولههاى خود نموده است. آيا پس از اطّلاع از حرمت، بايد جبران كند؟
جواب:لازم نيست.
سقط جنين
سؤال 1452-آيا در موارد زير مىتوان سقط جنين كرد؟
الف)مادر بيمار باشد، و ادامه حاملگى (با تشخيص پزشك، و وضعيّتى كه مادر دارد، و خودش نيز تشخيص داده،) باعث تشديد بيمارى و وخامت حال مادر گردد.
ب)بيمارى فوق به درجهاى برسد كه حيات مادر متوقّف بر سقط جنين باشد.
ج)مادر در كمال صحّت و سلامتى است، و هيچ گونه خطرى او را تهديد نمىكند، و جنين نيز سالم است، ولى دو سر دارد. يا سر جنين به شكل انسان نيست، و اگر با چنين حالتى متولّد شود، طبق تشخيص پزشك، ممكن است چند روز پس از تولّد از دنيا برود. يا ادامه حيات چنان فرزندى براى خود او، و والدين و جامعه مشكلاتى خواهد داشت.
د)در فروض فوق، حكم مسأله را قبل و بعد از ولوج روح بيان فرماييد.
ه)در هر صورت، آيا مسئوليّتى از نظر شرعى براى پزشك و زوجين وجود دارد؟
و)چنانچه لازم باشد پزشك مرد اقدام به سقط جنين نمايد، چه حكمى دارد؟
جواب:سقط جنين تنها در صورتى جايز است كه جان مادر در خطر باشد.
همچنين اگر بيمارى شديدى مادر را تهديد كند، و جنين هنوز به مرحله دميدن روح نرسيده باشد. و نيز اگر تشخيص قطعى داده شود كه جنين بگونهاى ناقص است كه براى پدر و مادر و اطرافيان اسباب عسر و حرج شديد مىشود، مشروط بر اين كه روح در آن دميده نشده باشد. در اين سه صورت، ختم حاملگى جايز
است، و اگر راه منحصر به طبيب مرد باشد، در اين صورت مانعى ندارد. و احتياط آن است كه پدر و مادر، طبيب را نسبت به ديه تبرئه كنند.
سؤال 1453-نگهدارى جنين مرده در شيشه، جهت آموزش چه حكمى دارد؟ آيا جهت دكور آزمايشگاهى، يا نگهدارى در منزل جايز است؟
جواب:جهت دكور و امثال آن جايز نيست؛ ولى اگر ضرورتى براى آموزشهاى لازم ايجاب كند، و چيزى جانشين آن نشود، مانعى ندارد.
سؤال 1454-آيا زنى كه سرطان رحم دارد مىتواند بچّهاش را سقط كند؟
جواب:اگر ناقص الخلقه شدن او قطعى و شديد باشد، و جنين در مراحل ابتدايى باشد، و راه درمان منحصر به سقط جنين باشد، پايان دادن به حاملگى جايز است.
سؤال 1455-تبليغات زياد باعث شده كه افراد از داشتن فرزند احساس شرمندگى نموده، و مبادرت به سقط جنين نمايند، آيا چنين تبليغاتى جايز است؟
جواب:جايز نيست.
خريدوفروش اعضاى بدن
سؤال 1456-قاچاق ميّت غير مسلمان، و خريدوفروش آن چه حكمى دارد؟
جواب:اگر از منظور قاچاق اين است كه بر خلاف مقرّرات حكومت اسلامى باشد، اين كار شرعاً اشكال دارد.
سؤال 1457-آيا فروش برخى از اعضاى بدن قبل از مرگ، براى تحويل پس از مرگ، جايز است؟
جواب:در صورتى كه سبب نجات جان مسلمان، يا درمان بيمارى مهمّى باشد مانعى ندارد.
سؤال 1458-اجسادى از كفّار موجود است كه برخى اعضاى آن را، جهت كارهاى تحقيقاتى يا پيوند و مانند آن، به مبالغ هنگفتى خريدارى مىكنند. آيا خريدوفروش اين اعضا جايز است؟ آيا ميان اجسادى كه شناسايى نشده و اوليايى ندارند، با ديگر اجساد تفاوتى وجود دارد؟
جواب:هرگاه اين كار براى حفظ جان افراد زنده، يا درمان بيمارى مهمّى ضرورت داشته باشد مانعى ندارد. و فرقى ميان افراد شناخته شده و غير آنها نيست.
كالبد شكافى و تشريح
سؤال 1459-امروزه كالبد شكافى داراى اهميّت فراوانى است، و مراكز مهمّ علمى و پژوهشى در اين زمينه مشغول فعاليّت هستند كه عمدتاً براى اثبات نسب، كشف جرم، و هر هدف عقلايى ديگر، يا صرفاً به قصد آموزشهاى پزشكى، اجسادى را كالبد شكافى مىنمايند. لطفاً نظر مبارك خود را در مورد جواز، يا عدم جواز اين كار مرقوم فرماييد.
جواب:كالبد شكافى ذاتاً جايز نيست، جز در مواردى كه هدف مهمّ دينى و اجتماعى بر آن مترتّب شود، كه تحت قاعده اهمّ و مهم قرار گيرد.
سؤال 1460-احترام ميّت مسلمان در صحنه قتل، يا در سالن تشريح، عمدتاً مورد توجّه قرار نمىگيرد، و از طرفى، در جهت ارتقاى دانش پزشكى، و كشف علمى جرم، و بررسى صحنه قتل، و احقاق حق، تشريح ضرورى به نظر مىرسد. در اين صورت تكليف چيست؟
جواب:شرايط سهگانه جواز تشريح را براى مقاصد پزشكى، در آخر رساله توضيح المسائل نوشتهايم.
سؤال 1461-امروزه نظريّه پزشكى قانونى به عنوان يكى از طرق مطمئن در مسائل قضائى به شمار مىرود، و از جمله وظايف آنها تشخيص علّت تامّه مرگ است، كه در اكثر موارد اين كار فقط با كالبد شكافى مقدور است، و با انجام اين عمل حقيقت كشف، و احقاق حق مىگردد. لطفاً نظر مبارك را پيرامون اين مسأله بيان فرماييد؟
جواب:هرگاه احقاق حقوق مهمّه متوقّف بر كالبد شكافى باشد مانعى ندارد.
سؤال 1462-در صورتى كه قاضى پرونده تشخيص دهد تشريح جهت كشف حقيقت لازم و ضرورى است، ولى اولياى دم راضى به تشريح نباشند، يا بعضى راضى باشند
و بعضى ديگر رضايت ندهند، يا ميّت بر عدم تشريح وصيّت كرده باشد، تكليف چيست؟
جواب:هرگاه تشريح جهت احقاق حقوق اولياى دم باشد، و آنها حاضرند از حق خود بگذرند و تشريح نشود، نبايد تشريح كرد. ولى اگر پيشگيرى از يك مشكل مهمّ اجتماعى متوقّف بر آن باشد، رضايت آنها شرط نيست.
سؤال 1463-تشريح بدن جنين چه حكمى دارد؟ بر فرض جواز، آيا ديه دارد؟
جواب:در صورتى كه براى پيشرفت علم جهت حفظ جان مسلمين ضرورتى داشته باشد تشريح جايز است، و ديه هم ندارد.
سؤال 1464-آيا خريدوفروش ميّت مسلمان جهت تشريح، در جايى كه كافر در دسترس نباشد، جايز است؟
جواب:هرگاه آن تشريح براى فراگرفتن علم پزشكى جهت جان مسلمين ضرورت داشته باشد، و از غير اين راه دسترسى نداشته باشيد، مانعى ندارد.
سؤال 1465-برخى از اساتيد براى فراهم ساختن استخوان جهت تشريح، نمره در نظر مىگيرند. آيا براى چنين كارى تشريح استخوانهاى مكشوفه از قبرستان جايز است؟ آيا در اين جهت، ميان قبرهاى قديمى و جديد، استخوانهاى زير زمين و آنچه در سطح قرار گرفته، زن و مرد، تفاوتى وجود دارد؟
جواب:هيچ كدام جايز نيست.
سؤال 1466-نگاه كردن به دستگاه تناسلى مردان و زنان ميّت در حال تشريح چه حكمى دارد؟ آيا اين حكم در مورد بدن مسلمانان و غير مسلمانان يكسان است؟
جواب:جز در موارد ضرورت جايز نيست؛ و فرقى در ميان آنها نيست.
سؤال 1467-جدا كردن اعضاى مرده چه حكمى دارد؟ آيا در اين حكم فرقى ميان رضايت قبلى و عدم آن، يا رضايت ولى و عدم رضايت وى، تفاوتى وجود دارد؟
جواب:جز در موارد ضرورت براى تشريح، با شرايطى كه در مسأله 2449 رساله توضيح المسائل گفتهايم، يا در مواردى كه معالجات ضرورى أحيا بدون آن ممكن نيست، جايز نمىباشد.
پيشگيرى
سؤال 1468-با توجّه به مصيبت بار بودن بيمارى ايدز، آيا آموزش گروههاى مختلف سنّى در مورد راههاى انتقال و نحوه پيشگيرى از اين بيمارى را جايز مىدانيد؟
جواب:جايز است؛ ولى بايد به شكلى باشد كه بدآموزى يا مفسده ديگرى بر آن مترتّب نشود.
سؤال 1469-آيا توصيه به استفاده از كاندوم، براى پيشگيرى از بيمارىهاى واگيردار آميزشى، در ردههاى مختلف سنّى، بدون اطّلاع از اين كه آموزشگيرنده مجرّد است يا متأهّل، جايز است؟
جواب:ممكن است اين مطلب به صورتى كه ذكر كردهايد سبب بدآموزى باشد، و مسأله فحشا يا ساير انحرافات جنسى را يك مسأله عادى جلوه دهد، لذا جايز نيست.
سؤال 1470-آيا تجويز داروى اعتيادآور خوراكى به جاى داروى اعتيادآور تزريقى، جهت پيشگيرى از بروز بيماريهاى واگيردار جايز است؟
جواب:در صورتى كه هدف ترك اعتياد باشد، و اين معنا به طرف نيز تفهيم گردد، مانعى ندارد.
سؤال 1471-آيا توزيع سرنگ بين معتادين، براى پيشگيرى از بروز بيماريهاى واگيردار مجاز است؟ (لازم به ذكر است كه اين روش تغييرى در اعتياد آنها ايجاد نمىكند.)
جواب:در صورتى كه به معتادان تفهيم شود كه هدف كمك به اعتياد آنها نيست، بلكه منظور جلوگيرى از آلودگى به بيماريهاى خطرناك است، مانعى ندارد.
سؤال 1472-با توجّه به معضلات كنونى اجتماع كه بعضاً نتيجه عدم آگاهى صحيح جوانان از مسائل جنسى است، آيا آموزش مسائل جنسى را در جامعه، براى پيشگيرى از بيمارىهاى واگيردار، با رعايت حريم خانواده، و با توجّه به سنّ
نوجوانان و جوانان، و با استفاده از متون آموزشى مناسب مجاز مىدانيد؟
جواب:تجربه نشان داده كه آموزش مسائل جنسى به سبك غربى، كه فعلًا مطرح است، مفاسد زيادى در بردارد، و در بسيارى از اوقات نتيجه معكوس مىدهد.
پايان دادن به زندگى!
سؤال 1473-شخصى بر اثر تصادف دوازده سال است كه در بيهوشى به سر مىبرد، يا بيمارى پس از عمل جرّاحى به هوش نيامده است. آيا مىتوان با تزريق آمپول به زندگى وى پايان داد؟
جواب:اين كار جايز نيست؛ ولى اگر بازگشت به حال طبيعى عادتاً امكان نداشته باشد، مىتوان از ادامه معالجه خوددارى كرد.
سؤالات ديگر پزشكى
سؤال 1474-آيا خريدوفروش داروهاى غير مجاز، يا تاريخ گذشته، جايز است؟
جواب:خريدوفروش داروهاى غير مجاز جايز نيست؛ و داروهايى كه تاريخ آن گذشته، اگر مقدار قابل ملاحظهاى از آثار خود را داشته باشد، و به طرف اعلام شود اشكالى ندارد، در غير اين صورت جايز نيست.
سؤال 1475-آيا خريدوفروش داروهاى دولتى خارج از سيستم نظارتى جايز است؟
جواب:در صورتى كه بر خلاف مقرّرات جمهورى اسلامى باشد، يا منشأ ضرر و زيانى شود، جايز نيست.
سؤال 1476-آيا براى انجام تحقيقات پزشكى، ضرر رساندن به حيوانات يا گياهان جايز است؟
جواب:در مورد گياهان اشكالى ندارد. و در مورد حيوانات، هرگاه تحقيقات براى منظور مهمّى باشد جايز است.