نماز قضا
سؤال 258-برخى از بيماران در اثر بيمارى به حالت اغما مىروند، يا طىّ عمل جرّاحى توسّط پزشك بيهوش مىشوند و نمىتوانند نماز بخوانند، آيا نمازهاى اين مدّت را بايد قضا كنند؟
جواب:نماز در موقع بيهوشى قضا ندارد.
سؤال 259-در عبادات قضا دائر مدار فعليّت حكم است، يا دائر مدار تنجّز حكم؟
جواب:در بسيارى از موارد تنجّز حكم كافى است؛ مانند كسى كه خواب مىماند و نمازش قضا مىشود، يا فراموش مىكند، و يا در غفلت مىماند.
سؤال 260-در صورتى كه يك يا دو ركعت از نماز در وقت، و بقيّه در خارج از وقت واقع شود، آيا اين نماز ادا محسوب مىشود، يا قضا، يا ادا و قضا؟
جواب:اگر حتّى يك ركعت آن در وقت واقع شود، ادا است.
نماز قضاى پدر و مادر
سؤال 261-اگر كسى فوت كند، و اولاد او ندانند ميّت نماز يا روزه قضا دارد يا خير؟ چه وظيفهاى دارند؟
جواب:بايد حمل به صحّت كنند، و بگويند ان شاء اللَّه چيزى بر ذمّه ندارد.
[نماز جماعت]
فضيلت نماز جماعت
سؤال 262-روزى رسول اكرم صلى الله عليه و آله نماز صبح را با جماعت خواند ولى على عليه السلام را در مسجد نديد. از فاطمه عليها السلام علّت را جويا شد، آن حضرت عرض كرد: «على ديشب تا سپيده صبح مناجات داشت، خستگى ناشى از سنگينى عبادت شبانه باعث شد كه نماز صبح را در خانه بخواند». حضرت فرمودند: «به على بگو كه مناجات شب را كوتاه كند، و قدرى استراحت نمايد، تا نماز جماعت صبح را از دست ندهد».
الف)آيا حديث فوق از نظر سند و دلالت مورد قبول شماست؟
جواب:روايت مزبور از نظر سند قابل گفتگوست؛ ولى به هر حال كم كردن
مناجات شب براى شركت در نماز جماعت صبح اولويّت دارد.
ب)شيعه معتقد است كه امامان عليهم السلام حتّى قبل از امامت دچار گناه و معصيت، و حتى ترك اولى، نمىشدند. اگر مطلب فوق را بپذيريم بايد قبول كنيم كه امام على عليه السلام در آن مورد دچار اشتباه شده است؛ زيرا فضيلت نماز جماعت را رها كرده، و به مناجات شبانه روى آورده است! شما چه مىفرماييد؟
جواب:ترك نماز جماعت گناه نيست، و منافات با مقام عصمت ندارد؛ بلكه نوعى ترك اولى است و اگر جنبه تعليم به ديگران داشته باشد، ترك اولى هم محسوب نمىشود.
ج)حديث فوق به گونهاى است كه شخصيّت حضرت على عليه السلام را پايين آورده، و در مقابل عظمت نماز جماعت را بالا برده است، نظر شما چيست؟
جواب:همانطور كه گفتيم ممكن است هدف، آموزش اين حكم شرعى براى عامّه مردم باشد. در اين صورت مقام آن حضرت پايين نمىآيد. فراموش نكنيد روايت از نظر سند هم محلّ بحث است.
سؤال 263-در قطعه زمينى كه در نزديكى مسجد قرار دارد، نماز جماعت برقرار است. آيا اقامه نماز به جماعت در آن مكان اولويّت دارد، يا به صورت فرادى و در مسجد افضل است؟
جواب:جماعت ترجيح دارد.
شرايط امام جماعت
سؤال 264-امام جماعت ما كمرش خميده است، امّا اين خميدگى به حدّ ركوع نمىرسد، و براى ركوع مقدار بيشترى خم مىشود كه صدق ركوع مىكند، آيا اقتدا به چنين امامى صحيح است؟
جواب:اشكال ندارد.
سؤال 265-عدالت يكى از شرايط امام جماعت است كه در تعريف عدالت مىفرمايند: «گناه كبيره نكند، و اصرار بر صغيره نداشته باشد» اگر كسى مدّتى امام
جماعتى را مىشناسد و مىداند كه او شخصى بزرگوار است و از لحاظ عقيده و سائر مسائل، انحرافى در او وجود ندارد؛ ولى يكى دو مورد از او غيبتى سر زده است. اين كار باعث سقوط عدالت او مىشود؟
جواب:بايد اين موارد استثنايى را توجيه كرد؛ شايد او معتقد بوده كه در موارد فوق، فردِ غيبت شده جايز الغيبة بوده؛ هر چند در اعتقاد خود خطا كرده باشد.
سؤال 266-آيا كسى كه پشت سر امام جماعتى غيبت كرده، مىتواند به آن امام اقتدا كند؟
جواب:در صورتى كه امام جماعت را عادل مىداند اقتدا به او اشكالى ندارد؛ ولى در هر حال بايد از گناه خود توبه كند، و اگر مشكل خاصّى ايجاد نمىشود از او حلاليّت بطلبد.
اقتدا به غير روحانى
سؤال 267-در صورتى كه با حضور روحانى به امام جماعت غير روحانى اقتدا شود، حكم نماز مأمومين از لحاظ صحّت و بطلان چيست؟
جواب:اشكال دارد.
سؤال 268-در صورتى كه طلبهاى بتواند به صورت غير مرتّب و نامنظّم نماز جماعت را در مسجدى اقامه كند، و براى فردى غير معمّم امكان اقامه جماعت به صورت منظّم وجود داشته باشد، وظيفه مأمومين اقتدا به كدام يك است؟
جواب:در اين گونه موارد هرگاه روحانى حضور پيدا كند، او اقامه جماعت مىكند، و هرگاه او حضور پيدا نكند، فرد غير روحانى اقامه جماعت مىكند.
سؤال 269-در مساجدى كه در طول سال به فرد غير روحانى اقتدا مىشود، در زمانهاى خاصّ تبليغ، مانند ايّام ماه مبارك رمضان كه روحانيّون محترم براى تبليغ اعزام مىگردند، اولويّت اقامه جماعت با كدام است؟
جواب:اولويّت با روحانى جامع الشرائط است.
سؤال 270-در صورتى كه در مساجد ديگرى، دور يا نزديك، به وسيله روحانيّون
جماعت اقامه گردد، وظيفه اصحاب مسجدى كه امام جماعت غير روحانى دارند چيست؟ اقامه جماعت در همين مسجد با فرد غير روحانى، يا تعطيل جماعت در اين مسجد و اقامه جماعت با فرد روحانى در مسجد ديگر؟
جواب:اگر مسجدى در آن نزديكى نيست، و دسترسى به امام جماعت روحانى نباشد، امامت غير روحانى كه واجد شرايط باشد مانعى ندارد.
سؤال 271-آيا يك طلبه مىتواند در مواقعى كه امام جماعت نيامده، نماز جماعت را برپا كند؟
جواب:مىتواند امامت كند تا نماز جماعت تعطيل نشود.
احكام جماعت
سؤال 272-در بعضى از مساجد اعتكاف در طبقه بالا برگزار مىگردد. قرار گرفتن مردان معتكف به هنگام نماز جماعت در طبقه بالا، در حالى كه زنان در طبقه زيرين آن مكان واقع شدهاند، چه حكمى دارد؟
جواب:در صورتى كه بين آنها حجابى باشد، مانعى ندارد.
سؤال 273-در مسجد جامع شهر ما بين قسمت نماز خواهران (طبقه بالا) و قسمت برادران (طبقه پايين) ديوارى به ارتفاع حدود هفتاد و عرض چهل سانتىمتر حائل است. آيا اين مقدار مانع اتّصال صفوف خواهران و برادران مىشود؟
جواب:چنانچه خواهران هنگام ايستادن مقدارى از صفوف جماعت را مشاهده كنند، و هر دو محل يكى حساب شود، مانعى ندارد.
سؤال 274-اگر امام نماز استيجارى بخواند، آيا مأمومين مىتوانند به او اقتدا كنند؟
جواب:در صورتى كه نماز استيجارى از كسى باشد كه به طور قطع نماز از او فوت شده، امامت چنين كسى اشكالى ندارد.
سؤال 275-اگر مرجع تقليد امام جماعت و نمازگزار مختلف باشد، و در بعضى از مسائل نماز، مراجع آنها با هم اختلاف نظر داشته باشند، وظيفه مأموم چيست؟
جواب:در صورتى كه نداند نماز امام طبق فتواى مرجع او باطل است، مىتواند به او اقتدا كند.
سؤال 276-وظيفه طلّاب در مورد مساجدى كه فاقد امام جماعت است، و احياناً امكاناتى براى پرداخت حق الزحمه ندارند، چيست؟
جواب:سزاوار است طلّاب در اين گونه موارد اقامه جماعت كنند.
سؤال 277-طبق معمول مراسم ترحيم در مساجد برگزار مىگردد، كه بعضاً در روز جمعه واقع مىشود؛ مسجد تا مصلّاى شهر حدّ اقل يك كيلومتر فاصله دارد. با توجّه به تحقيقاتى كه از حاضرين شده، كسى قصد شركت در نماز جمعه ندارد، همان گونه كه قصد تحقير نماز جمعه هم در كار نيست. آيا مىشود اوّل وقت نماز را به جماعت خواند؟
جواب:خواندن نماز جماعت در شرايط مزبور اشكالى ندارد؛ ولى بهتر است براى احترام نماز جمعه، جماعت را در وقت نماز جمعه ترك كنند.
سؤال 278-لطفاً به سؤالات زير پاسخ دهيد:
1-اگر امام جماعتى به عنوان اعتراض نماز جماعت را ترك كند، و با مراجعه مكرّر هيأت أمنا و مؤمنين، حاضر نشود به مسجد بيايد، و مسجد، خصوصاً در ايّام تبليغى محرّم و صفر، تعطيل گردد. آيا هيأت امنا مىتوانند از امام جماعت ديگرى، كه جامع الشرائط باشد، جهت اقامه نماز جماعت در مسجد دعوت كنند؟
2-اگر امام جماعت قبلى بگويد: «راضى نيستم كسى در اين مسجد نماز جماعت بخواند.» آيا اين سخن مسموع است؟
3-آيا امام جماعت مىتواند از هيأت امناى مسجد حقوق ماهانه مطالبه كند؟
جواب:هرگاه امام جماعتى به هر دليلى مسجد را ترك كند، و حاضر به اقامه جماعت در آن نگردد، رضايت او براى اقامه جماعت توسّط امام جماعت ديگر- كه جامع الشرائط باشد- شرط نيست. و امام جماعت نمىتواند براى نماز جماعت مطالبه وجه كند، ولى سزاوار است مؤمنين او را تأمين كنند. و در هر حال، شايسته است اختلافات را به طور مسالمتآميز حل كنيد.
سؤال 279-چندى است كه مكبّر نماز جماعت مسجد روستايمان، تكبيرات نماز را به وسيله بلندگو مىگويد. شخصى به عدّه قليلى از مأمومين القا كرده كه نماز جماعتى كه تكبير آن با بلندگو گفته شود باطل، و قضاى آن واجب است! بدين جهت، آن عدّه قليل همزمان با نماز جماعت، نماز خود را به صورت فُرادى مىخوانند. در حالى كه زمانى كه نماز جماعت با بلندگو برگزار مىگردد، به تعداد مأمومين افزوده شده، و در استفاده از بلندگو انگيزهاى جز تبليغ در امر نماز و تشويق سايرين نمىباشد. لطفاً نظر خود را در رابطه با امور زير مرقوم فرماييد:
1-جماعتى كه تكبيراتش با بلندگو گفته شود چه حكمى دارد؟
2-نماز كسانى كه نماز خود را همزمان با جماعت به صورت فرادى مىخوانند چگونه است؟
3-شخصى كه با القاى نظريّه مذكور باعث تفرقه و جدايى در جماعت شده، چه حكمى دارد؟
جواب:1- در صورتى كه تكبير را بلند بگويند هيچ گونه ضررى به نماز جماعت نمىرساند، ولى بايد صداى بلندگو طورى تنظيم شود كه مزاحمتى براى مردم ايجاد نشود. مخصوصاً در نماز صبح اوّل وقت؛ و در هر حال اگر گوينده تكبير از اين دستور تخلّف كند، لطمهاى به جماعت نمىزند.
2-كسانى كه به هنگام اقامه جماعت نماز فرادى مىخوانند اگر نماز آنها اهانت به جماعت، يا هتك امام جماعت باشد نمازشان اشكال دارد.
3-افراد نبايد بدون اطّلاع از مسأله پيش خود اظهار نظرى كنند كه باعث تفرقه بين مؤمنين گردد.
سؤال 280-برخى از جلسات قرائت قرآن، كه به طور هفتگى و مستمر در منازل تشكيل مىشود، قبل از مغرب شروع و ساعتى پس از مغرب خاتمه پيدا مىكند.
روحانى محل از اعضاى آن جلسات خواسته كه جهت حفظ احترام مسجد، و به منظور اين كه روش مذكور فراگير نشود، وقت جلسه را طورى قرار دهند كه قبل از مغرب تمام، يا پس از پايان نماز جماعت آغاز شود. امّا آنها نپذيرفتهاند و مىگويند:
«ما نماز جماعت را، توسّط يكى از اعضا، در محلّ تشكيل جلسه برقرار مىكنيم.» به نظر حضرت عالى حق با كيست؟
جواب:سزاوار نيست جلسات قرائت قرآن مزاحم نماز اوّل وقت شود؛ ولى اگر هنگام اذان جلسه را موقّتاً تعطيل كنند، و نماز جماعت را برپا دارند، و بعد از نماز جلسه را ادامه دهند، مانعى ندارد. و اگر مراعات جماعت مسجد نيز بشود، بهتر است.
سؤال 281-واقف خواهان اعلميّت و اهل محل بودن پيش نماز مىباشد، ولى هم اكنون پيش نماز امام جمعه محترم شهر است، كه اهل اين شهر نمىباشد. اقامه نماز به امامت فرد مذكور چه حكمى دارد؟
جواب:نظر واقف نسبت به تعيين امام جماعت شرط نيست.
سؤال 282-امام جماعت محلّ در يكى از سخنرانيهاى خود فرمود: «انسان مىتواند اعمال مستحبّى هر روز خود را، به يكى از امامان معصوم عليهم السلام اهدا كند تا مورد استجابت واقع گردد.» نظر جنابعالى در اين مورد چيست؟
جواب:اهداى اعمال مستحبّى به معصومين عليهم السلام اشكالى ندارد، بلكه مستحبّ است؛ ولى اگر عمل اشكالى داشته باشد، با اين كار برطرف نمىگردد.
نماز آيات
سؤال 283-لطفاً در مورد نماز آيات، به سؤالات زير پاسخ دهيد:
الف)اين كه فرمودهايد اين نماز واجب فورى است، آيا كارهايى مانند قضاى حاجت، يا پرداخت بدهى، و مانند آن، منافات با فوريّت آن دارد؟
ب)اگر در حين خواندن نماز واجب، زلزلهاى رخ دهد، وظيفه ما در مورد نماز واجب و آيات چيست؟
ج)اگر فرد مورد اطمينانى به انسان بگويد: «ديروز زلزله آمده،» و انسان اطمينان پيدا كند، در صورتى كه در مجامع عمومى، مثل بازار و خيابان بوده، و چيزى نشنيده است وظيفه او چيست؟
جواب الف:مراد آن است كه سهل انگارى نكند و عقب نياندازد.
جواب ب:چنانچه در وسط نماز واجب زلزلهاى رخ دهد، بعد از اتمام نماز واجب، نماز آيات را به جا مىآورد.
جواب ج:نماز آيات بر چنين كسى واجب نيست، هر چند احتياط آن است كه آن را بجا آورد.
سؤال 284-در روز 19 خرداد 1383 سيّاره زهره در مدار گردش خود به دور خورشيد، از مقابل خورشيد عبور كرد. به طورى كه براى زمينيان با چشم مسلّح به صورت لكهاى سياه رنگ بر روى خورشيد قابل رؤيت بود.
1-آيا اين پديده همچون كسوف جزئى محسوب گشته، و موجب وجوب نماز آيات مىگردد؟
2-آيا قرار گرفتن ديگر سيّارات در مقابل يكديگر، بطورى كه مانع از رؤيت همديگر شوند، باعث وجوب نماز آيات مىشود؟
جواب 1:اين مقدار كسوف جزئى محسوب نمىشود.
جواب 2:نماز آيات مخصوص به خسوف و كسوف خورشيد و ماه است.
نماز جمعه
سؤال 285-در رساله توضيح المسائل آمده است: «وقت نماز جمعه از اوّل ظهر است به مقدارى كه اذان و خطبهها و نماز مطابق معمول انجام شود، و با گذشتن آن، وقت نماز جمعه پايان مىيابد.» مستدعى است مقدار زمان آن را از نظر ساعت بيان فرمائيد.
جواب:وقت نماز جمعه عبارتست از مقدار زمانى كه براى ايراد خطبهها به صورت متعارف و انجام نماز به طور متعادل لازم است، و ممكن است در حدود يك ساعت الى يك ساعت و ربع از اوّل زوال متعارف باشد، و بعد از آن وقت نماز جمعه مىگذرد.
سؤال 286-در منطقه ما دو نماز جمعه اقامه مىشود، كه مسافت بين اين دو