اگر ارتداد فطرى باشد بدين معنى كه پدر و مادر شخص مرتد يا يكى از آن دو مسلمان باشد، قتل مرتد واجب مى شود و همسر او جدا شده و عده وفات مى گيرد و اموال او نيز بين ورثه تقسيم مى گردد. اما اگر مرتد ملى باشد، هرگاه در خلال سه روز توبه نمايد، مشكلى وجود ندارد و گرنه در روز چهارم كشته ميشود و اموال او با ارتداد از دست او نمى رود و عقد بين او و همسرش خود به خود فسخ مى شود. در اين حالت اگر همسرش مدخوله باشد، عده طلاق مى گيرد.
تماشاى برنامه هاى مد براى زنان
سؤال 72:
برخى از رسانهها مثلى روزنامه ها، مجلات، ماهوارهها و رسانه هاى شنيدارى و ديدارى، برنامه هاى زنانه را براى عامه مردم به نمايش ميگذارند. اين برنامه ها متمركز بر مُد لباس، آرايش، رقص، عطريات و مانند آن مى باشد. اما از فرهنگ زن و تعهدات او در اين رسانه ها خبرى نيست. نظر جنابعالى در اين موارد چيست؟ آيا براى زن مسلمان جايز است كه اين نوع برنامهها را در روزنامه ها يا ماهوارهها و يا سايتهاى انترنتى تعقيب كند؟ با توجه به اين كه اين برنامه ها توهين به زن بوده و يك فرهنگ غلطى را كه در درجه اول در خدمت دشمنان اسلام است، ارايه مى كند.
جواب:
تعقيب و تماشاى اين برنامه ها براى زن، در صورتى كه در سلوك و اخلاق او تأثير منفى گذاشته و موجب انحراف او گردد، جايز نيست. اما اگر چنين تأثيرى نداشته و وجود آن مانند عدم آن باشد و بلكه موجب ازدياد صلابت او و ايمانش به اسلام و فرهنگ ارزشمند انسانى آن شود، اشكالى ندارد. زنان زيادى در كشورهاى اسلامى و غير اسلامى وجود دارند كه در ايمان خود به خداوند و اعتقاد به اسلام و فرهنگ خود، محكم و پايدار هستند و چنين برنامه هاى فريبنده دنيوى و فيلمهاى مبتذل بى حيايى و بى شرمى نه تنها تزلزلى در آنان ايجاد نمى كند، بلكه به ايمان و صلابت آنان مى افزايد.
جوايز نقدى حكومتها براى مبتكرين
سؤال 73:
نظر جنابعالى چيست درباره جوايز نقدى عينى كه برخى از حكومت ها يا مقامات رسمى يا مؤسسات فرهنگى براى مبتكرين از علما، متفكران و نويسندگان اعطا مى كنند؟ با توجه به اين كه اكثر اين مقامات اين جوايز را به شرطى مى دهند كه انديشه و رويكرد اين مبتكران با سياست ها و رويكرد آنان، مطابقت و توافق داشته باشد. اما كسانى كه در خدمت ملت
و مسايل سرنوشت ساز آن بوده و به جهاد و مقاومت در برابر دشمنان خدا و پيامبر دعوت مى كنند، از فهرست مبتكران حذف ميشوند؛ زيرا داراى افكارى مغاير با سياست دولت هستند و چه بسا كه اين گروه از مبتكران و نوآوران به عنوان طرفداران افراطگرايى يا حتى منسوب به تروريسم ياد ميشوند. نظر جناب شما درباره اين عمل حكومتها چيست؟ و تكليف شرعى اين گروه از نويسندگان و نوآورانى كه در مقابل اغراهاى دنيوى سر خم نمى كنند و از اصول خود تنازل نمى نمايند چيست؟
جواب:
اعطاى جايزه براى انديشمندان و نوآوران، مشروط بر اين كه افكار و نوآورى هاى آنان بايد در خدمت منافع حكومتها و سياستهاى آن ها باشد، يك عمل غير عقلانى و غير منطقى است و براى مصالح امت و كشور هيچ سودى ندارد. منشأ چنين وضعيتى اين است كه نگاه اين نوع حكومتها، تنگ نظرانه است و آنان تنها منافع شخصى خود را در نظر ميگيرند و گرنه با توجه به جايگاه آنها، مسئوليت آن ها اعطاى پاداش و جايزه براى هر متفكر و نوآور است، اعم از اين كه افكار و ابداعات او با سياست حكومت موافق باشد يا نه؛ زيرا كار اين مبتكران در عرصه دانش، نوآورى و پيشرفت به نفع امت است.
خلاصه اين كه بر همه حكومتهاى اسلامى است كه در مورد تشويق انديشمندان و مبتكران و تهيه وسايل مادى و معنوى براى
ابتكارات و نوآورىهاى آنان در عرصه هاى گوناگون علمى، به جديت عمل كنند؛ زيرا حكومت ها با اين عمل خود نه تنها براى امت بلكه براى خود نيز خدمت بزرگى را انجام مى دهند. همچنين بر انديشمندان و مبتكران امت است كه در برابر حكومت هاى جائر از اصول اساسى خود تنازل نكنند و به اين اصول و ارزش ها، ايمان راسخ داشته باشند و همهى تلاش و كوشش خود را با هر وسيله ممكن براى نوآورى و خلق انديشه در قلمروهاى مختلف علمى و تخنيكى به عنوان خدمت به امت به كار ببندند. همچنين با اين نوع حكومت ها درآميزند، ولى با حكمت و موعظه حسنه و بيان اشتباهات آن ها با زبان خوش و سخن منطقى و قابل قبول و بيان اين كه هر نوع انديشه و نوآورى صرفاً به اين دليل كه موافق با منافع محدود و تنگ آنها نيست، هرچند در خدمت مردم و جامعه هم باشد، تروريستى و افراطگرايى شمرده نمى شود.
خريدن موضوعات و افكار از نويسندگان ديگر
سؤال 76:
برخى از نويسندگان كه آنان را نويسندگان بزرگ مى نامند، در بسيارى از حالات در نشر كتاب هاى شان، بر خريد موضوعات و افكار از نويسندگان كوچك- كه درمانده و اكثرشان از فقرا هستند- متكى هستند. اين
نويسندگان، موضوعات و افكار را از ديگران مى گيرند و با ويرايش آن آماده نشر مى سازند. روزنامهها و مجلات از اين حالت در بسيارى از كشورها خبر دادهاند. نظر جنابعالى درباره اين حالت اگر در جوامع عربى و اسلامى ما بزرگ و فراگير شود چيست؟ آيا اين حالت، خطرى بر وضعيت فرهنگى و فكرى ما نخواهد بود، به گونه اى كه كسى كه هيچ شايستگى ندارد، به صدر و مقام بالا صعود مى كند، در حالى كه ابتكار كننده حقيقى تحت خط فقر و نيازمندى دست و پا ميزند و از نوآورى و ابتكار خود هيچ بهرهاى نمىبرد؟
جواب:
بلى! اين حالت خطر بزرگى براى جامعه است؛ زيرا موجب عقب ماندگى مى شود. از همين رو، بر دولت اسلامى و مقامات مربوطه است كه انديشمندان و نوآوران را با همه وسايل ممكن براى ابتكار و اختراع تشويق كنند، تا همواره يك گام به پيش حركت كنند. اما عمل خريدن موضوعات و افكار از نويسندگان، در ذات خود جايز است و اشكالى ندارد.
تكليف شرعى نويسندگان در شرايط فعلى عراق
سؤال 75:
به نظر جناب شما تكليف شرعى كه بايد نويسندگان بدان متعهد باشند، در شرايط فعلى كه امت با يك نقطه عطف تاريخى مواجه است، مخصوصاً
در عراق و اشغال آمريكايى- بريتانيايى، و آنچه در اين كشور مى گذرد، چيست؟
جواب:
وظيفه علما، فرهنگيان و انديشمندان و بلكه همه اقشار و طوايف مردم در شرايط فعلى اتحاد، توحيد صفوف، توحيد كلمه، دعوت به آرامش، ثبات و امنيت، دورى از هر چيزى كه موجب فتنه و آشوب در كشور شود، وارد نشدن در مسايل فتنه انگيز و فسادآميز، همبستگى، همگرايى و وفاق در برابر توطئه ها و برنامه هاى دشمنان است. تنها در اين صورت مردم، به پايان دادن به اشغال و رسيدن به استقلال، قادر خواهند شد نه با تفرقه و آشوب و روشن كردن آتش فتنه دست زدن به آشوب و فتنه و تفرقه، بهانه اى براى بقا و دوام اشغال و نرسيدن به استقلال خواهد شد؛ زيرا اشغال بر مردم تحميل شده، نه خواسته آنان بوده و نه ختم آن به خواست آنان خواهد بود و در آغاز هم در جهت نفع آنان نيامده است. بلكه تنها به خاطر منافع خود اشغالگر، اين حالت ايجاد شده است. نبايد فراموش كرد كه مردم بايد قدر اين نعمت آزادى را كه بدون اختيار و به طور قهرى ايجادشده، بدانند و از اين نعمت استفاده كنند، نه اين كه آن را وسيله اى براى آشوب و هرج و مرج در كشور قرار دهند. در غير اين صورت، خدمت بزرگى به اشغالگر كرده و زمينه بقا و دوام آن را در كشور فراهم خواهند ساخت.
انتساب ديوانهاى شعر به ائمه (ع)
سؤال 79:
نظر جناب عالى راجع به ديوانهاى شعرى كه به ائمه (ع) نسبت داده مى شود، چيست؛ مثل ديوان شعر منسوب به امام على (ع)، ديوان شعر منسوب به امام حسين (ع) و ديوان شعر منسوب به امام هادى (ع)؟ نسبت دادن اين ديوانها به ائمه (ع) تا چه حد صحت دارد؟
جواب:
اين نسبت، ثابت نشده است.
توهين و تكفير نسبت به مذهب شيعه و شيعيان
سؤال 77:
تعداد زيادى از كتابها، جزوهها و نشرياتى كه در كتابفروشى هاى مختلف در كشورهاى عربى و اسلامى فروخته مى شود، پر است از توهين، مذمت و تكفير نسبت به شيعيان و مذهب شيعه، در حالى كه اين حكومت ها چاپ پاسخ هاى علماى شيعه بر اين كتاب ها را هم اجازه نمى دهند. همچنين حتى واردشدن كتابهاى مشتمل بر رد آنها را هم اجازه نمى دهند. نظر جناب عالى در مورد عمل اين حكومتها چيست؟ و تكليف شرعى ما در قبال اين پديده چه مى باشد؟
جواب:
وظيفه در برابر اين پديده، دفاع از مذهب به صورت مسالمت آميز، منطقى و بدون تقبيح و محكوم كردن است؛ زيرا تقبيح و برخورد تند، منشأ فتنه و باعث تحريك احساسات ديگران ميگردد. اگر چاپ و نشر در داخل آن كشور امكان نداشته باشد، در كشور ديگر چاپ گردد و به هر وسيله ممكن ديدارى و شنيدارى نشرگردد.
استفاده از سمبولهاى تمدنها و اديان ديگر در ادبيات
سؤال 78:
برخى از شاعران و نويسندگان در سرودههاى شعرى و آثار داستانى خود از سمبولهاى تمدنها و اديان ديگر كه برخى از آنها اديان شرك و الحادى نيز مى باشد، استفاده مى كنند. هنگامى كه اعتراض مى شود، پاسخ آنان اين است كه اين عمل از باب تعامل و ارتباط و گفتگوى تمدنها و فرهنگ هاى انسانى با همديگر است؛ ولى هنگامى كه خواننده، اين توليدات شعرى و داستانى را مى خواند تحت تأثير اين سمبولها قرار مى گيرد و چه بسا ممكن است اين تأثيرات جنبه منفى هم داشته باشد. زيرا تحت تأثير فرهنگ ها و افكار مغاير با افكار اسلامى مبتنى بر توحيد، قرار خواهند گرفت. نظر جنابعالى در اين مورد چيست؟
جواب:
هرگاه اين اشعار تأثيرات منفى داشته باشد، سرودن آن جايز نيست.