جبرئيل مرا بدوش راستش برداشت و نگريستم بيك بقعه از زمين كوهستان سرخ خوشرنگتر از زعفران و خوشبوتر از مشك و بناگاه ديدم كه پيرى در آن بود و كلاه بلندى بسر داشت، بجبرئيل گفتم: اين بقعه سرخ چيست كه خوشرنگتر از زعفرانست و خوشبوتر از مشك؟ گفت: بقعه شيعه تو و شيعه وصيّت على است، گفتم: اين پير كلاه بسر كيست؟ گفت ابليس.
فرمود: از آنها چه ميخواهد؟ گفت ميخواهد آنها را از ولايت امير المؤمنين7باز دارد و بفسق و فجور كشاند گفتم: اى جبرئيل ما را بدان فرود آور و شتابانتر از برق جهنده و چشم تابان ما را بدان فرو آور، و گفتم: اى ملعون برخيز و با دشمنان آنها در مال و فرزندشان شريك شو و در زنهاشان كه تو را بر شيعه من و شيعه على تسلطى نيست و آن زمين قم ناميده شد.
83- در مجالس صدوق- 122- بسندش از ابن عباس كه چون عيسى7سى ساله شد خدايش به بنى اسرائيل مبعوث كرد، و ابليس در گردنه بيت المقدس بنام افيق باو برخورد و باو گفت: اى عيسى توئى كه از عظمت ربوبيت خود بىپدر پديد شدى، عيسى فرمود: بزرگى از آنست كه مرا پديد كرد و همچنين آدم را و حوا را پديد كرد، ابليس گفت توئى كه از بزرگوارى خدائيت در گهواره بنوزادى سخن گفتى؟ فرمودش اى ابليس بزرگى از آنست كه مرا در نوزادى بسخن آورد و اگر ميخواست لالم ميكرد.
ابليس گفت: توئى كه از بزرگوارى در پروردگارى تا آنجا رسيدى كه از گل شكل پرنده سازى و در آن بدمى و پرواز كند؟ فرمود: بزرگى از آنست كه مرا آفريد و آنچه را كه خواست برايم فراهم كرد.
ابليس گفت: توئى كه از بزرگى پروردگاريت بيماران را درمان كنى؟
فرمودش بزرگى از آنست كه بفرمانش درمان كنم و اگر خواهد مرا بيمار كند.
ابليس گفت: توئى كه از بزرگوارى در پروردگارى بدان جا رسيدى كه مردهها
را زنده كنى؟ عيسى فرمود: بزرگى از آنست كه بفرمانش آنها را زنده كنم و بناچار آنان را و مرا بميراند.
ابليس گفت: اى عيسى توئى كه از بزرگوارى در پروردگارى بدان جا رسيدى كه روى دريا گذرى و دو گامت تر نشوند و در آب فرو نروى؟ فرمود: بزرگى از آنست كه دريا را رام من كرد و اگر خواستى مرا غرقه كردى.
ابليس گفت: اى عيسى توئى كه از بزرگوارى در پروردگارى بجائى رسيدى كه روزى ببايدت و همه آسمانها و زمين و آنچه در آنها است در فرود تو باشند و تو بر فراز همه كارها را بپردازى و روزيها را پخش كنى؟ و عيسى اين گفته شيطان كافر ملعون را گران شمرد و گفت: منزه است خدا پر آسمانها و زمين خود و باندازه عرش و خشنوديش، و چون ابليس آن را شنيد پا بگريز نهاد و خود را نتوانست نگهدارد تا در لجه خضراء افتاد.
ابن عباس گفت: يك زنى از پريان بيرون شد و در كنار دريا راه ميرفت و ناگاه ابليس را ديد كه بر سنگى سخت در سجده است و اشك بر گونهاش روانست، و از روى تعجّب ايستاد و بدو نگريست، و آنگاه گفتش واى بر تو اى ابليس از طول سجده چه خواهى؟ باو گفت: اى زن خوب دختر مرد خوب اميدوارم چون خدا بقسم خود وفا كرد و مرا بدوزخ برد برحمت خود از دوزخ برآورد.
84- در علل: 2: 213- بسندى از امام ششم7كه ابليس خدا را 80 هزار سال در آسمان عبادت كرد بدو ركعت نماز و خدا بثواب آن بوى داد آنچه را داد.
85- و بهمين سند كه ابن عطيه گفت بامام ششم7گفتم: بمن باز گو چگونه خدا عزّ و جلّ بابليس فرمود: تو مهلت دارى تا روز وقت معلوم؟ فرمود: در برابر پاداشى كه در پيش بايستش بود، گفتم: آن چه بود؟ فرمود: دو ركعت كه آن را در آسمان در مدت 2 و يا 4 هزار سال خواند (ترديد از راويست، از پاورقى 240)
86- در روايت ديگر كه خدا را 7 هزار سال با دو ركعت نماز عبادت كرد و خدا هر چه باو داد در ثواب آن عبادت بود.
بيان: رفع اختلاف زمان نماز و سجده كه در رواياتست بدو وجه ممكن است يكى اينكه متعدد بودند و هر كدام در زمان مخصوصى بوده و دوم اينكه برخى از راه تقيه موافق عامه صادر شده.
87- تفسير على بن ابراهيم: 350 در خبر ولادت پيغمبر6است كه چون شياطين نشانه آنكه در زمين پديد شده بود ديدند و چون فرو آمدن فرشتهها و تير زدن بشياطين براى آنها ناشناخته آمد، همه نزد ابليس گرد آمدند و گفتند آسمان را بر ما بستند و با شهاب سوزان ما را ميزنند، گفت: جستجو كنيد، البته امرى در دنيا رخ داده، برگشتند و گفتند: ما چيزى نديديم، ابليس گفت: من خودم دنبال آن روم، و ميان مشرق تا مغرب گرديد و بحرم رسيد، ديد پر است از فرشتهها و جبرئيل تيغ بدست بر در حرم است.
ابليس خواست در آن در آيد و جبرئيل باو بانگ زد، كه گمشو اى ملعون و از سوى حرا آمد بمانند گنجشك خردى و گفت: اى جبرئيل از تو پرسشى دارم، گفت: چيست؟ گفت اين حادثه چيست؟ و چرا شما در دنيا جمع شديد؟ گفت: اين پيغمبر اين امت است كه زاده شده و او پايان پيغمبران و برتر از آنها است، گفت مرا در او بهرهايست؟ گفت: نه، گفت: در امتش؟ گفت: آرى، گفت: بهمين خشنودم.
88- در قرب الاسناد: بسندى از امام پنجم7كه ابليس 4 بار جيغ زد روزى كه لعن شد، روزى كه بزمين فرود شد، روز بعثت پيغمبر6و روز غدير.
89- در معانى الاخبار- 138: بسندى از امام رضا7كه نام ابليس حارث است و معنى قول خدا يا ابليس يعنى اى نافرمان و او را ابليس ناميدند چون از رحمت خدا نوميد و غمگين شد.
بيان: راغب در مفردات خود گفته: ابلاس غمى است كه از شدت نوميدى رخ دهد، و ابليس از آن باز گرفته شده، و خدا فرموده: روزى كه هنگامه برپا شود افسرده شوند بدكاران 12 الروم 90- در معانى- 138، بسندى تا رسول خدا6كه ابليس سرمه دارد، لعوق دارد، سعوط دارد، سرمهاش چرت است و لعوقش دروغ و سعوطش كبر.
91- و از همان- 139- بسندى از عبد العظيم حسنى كه شنيدم امام دهم7ميفرمود:
رجيم يعنى رانده شده با لعن، دور شده از هر جاى نيكى، يادش نكند مؤمنى جز كه لعنش كند، و راستى در علم خدا گذشته كه چون قائم7ظهور كند مؤمنى در زمانش نماند جز اينكه باو سنگ پراند چنانچه پيش از آن لعن باو پرانيدند.
92- در علل- 2: 213- بسندى از حلبى كه پرسيدم از امام ششم7چرا رجيم را رجيم ناميدند؟ فرمود: چون سنگسار شود، گفتم: برگردد پس از آن؟
فرمود: نه ولى در علم خدا گذشته كه سنگسار است.
بيان: فعل ينقلب، يعنى بزندگى برگردد پس از رجم، فرمود: نه، و استدراك براى اينست كه پرسنده توهم كرد رجم در اين زمانست و امام توهمش را رفع كرد كه از آتش رجيم گفتند كه در علم خدا گذشته پس از اين رجم شود هنگام قيام امام قائم7چنانچه در خبر پيش گذشت و محتمل است اصل آن «فهل ينفلت:
آيا ميگريزد» باشد و در روايت عياشى مؤيد آن بيايد.
93- در تفسير على بن ابراهيم:«ثُمَّ لَآتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ أَيْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمائِلِهِمْ» اما برابرشان سوى آخرتست بآنها گويم: نه بهشتى است نه دوزخى، نه رستاخيزى، و پس آنها دنياى آنها است كه آنان را بگردكردن مال وادارم و فرمان دهم كه مالى در صله رحم صرف نكنند، و حق آن را ندهند و آنها را وادارم بر فرزندان خود هزينه ندهند و از ضياع مال آنها را بترسانم،
سمت راست دين آنها است كه اگر در گمراهى باشند آن را براشان آرايش كنم و خوش نما سازم، و اگر در دين حقند بكوشم تا آنان را از آن بيرون برم، و سمت چپ لذت و شهوتست، و خدا تعالى ميفرمايد: «و البته ابليس گمان خود را در باره آنها درست در آورد 20: سبأ» و اما اينكه فرمود: بيرون شو از آن مذءوم و مدحور مذءوم يعنى نكوهيده و مدحور يعنى رانده شده بدور و افكنده بدوزخ (212) 94- در معانى الاخبار- 158-: بسندش تا امام ششم7در قول او «إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ42- الحجر» فرمود: براى او بر خصوص اين دسته تسلطى نيست، گويد: گفتم: چطور، با آنچه در ميان آنها است؟ فرمود:
چنان نيست كه ميفهمى، معنى اينكه بر آنها تسلط ندارد اينست كه آنها را دوست كفر و دشمن ايمان سازد.
محاسن: 171 عياشى- 2: 242- مانند آن را دارند.
95- در تفسير- 573-: بسندش از اسحاق بن جرير كه امام ششم فرمود:
يارانت در گفته ابليس: «خَلَقْتَنِي مِنْ نارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ» چه گويند؟ گفتم: قربانت خداوند آن را در كتاب خود فرموده، فرمود: دروغ گفته شيطان اى ابا اسحاق خدايش جز از گل نيافريده و آنگه فرمود: خدا فرموده «آنكه ساخت براى شما از درخت سبز آتش و بناگاه شما از آن برافروزيد، 80- يس» خدايش از اين آتش آفريد و از اين درخت و مايه درخت گل است.
بيان: شايد مقصود اينست كه گل در سرشت او هست گرچه آتش در آن غلبه دارد.
96- تفسير- 573- بسندش از امام ششم7در قول خدا تبارك و تعالى «مهلتم بده تا روزى كه برانگيخته شوند فرمود: تو مهلت دارى تا روز وقت معلوم» فرمود: روز وقت معلوم روزيست كه رسول خدا6او را بر صخرهاى كه در بيت
المقدس است سر ميبرد.
97- در عيون- 229-: بسندى از امام رضا7از پدرانش كه پيغمبر6گل و پيه درخت خرما را ميخورد و ميفرمود: ابليس لعنه اللَّه سخت خشم كند و گويد آدميزاده ماند تا كهنه را با بو خورد.
98- و از همان بهمين سند از على بن ابى طالب7كه من نشسته بودم نزد كعبه ناگاه ديدم پيرى كوژپشت كه از سالخوردگى ابروانش روى چشمانش افتاده و عصائى بر دست و كلاه سرخى بر سر و روپوش موئين بر تن دارد آمد و نزديك پيغمبر6رفت كه پشت بخانه كعبه داشت و گفت: يا رسول اللَّه براى من آمرزش خواه، پيغمبر فرمود: پيرمرد تلاشت سودى ندارد و دانست گمراه است و چون آن پير پشت كرد و رفت بمن فرمود: اى ابا الحسن او را ميشناسى؟ گفتم نه فرمود: اين لعين ابليس است.
على گويد بدنبالش دويدم تا باو رسيدم و بخاكش افكندم و بر سينهاش نشستم و دست به نايش فشردم تا او را خفه كنم، گفت: اى ابا الحسن مكن كه من تا روز وقت معلوم مهلت دارم، بخدا اى على من بحقيقت تو را دوست دارم، و دشمنت ندارد جز كسى كه با پدرش در مادرش شريك شدم و زنا زاده شده، من خنديدم و او را رها كردم.
99- تفسير- بگو پناه برم بپروردگار مردم، پادشاه مردم، معبود مردم، از شرّ وسواس خنّاس- نام شيطانست- در دلهاى مردم كه آنها را از خير نوميد كند و به ندارى نويد دهد و بگناه و هرزگى وادارد و اينست قول خدا «شيطان بشما نويد ندارى دهد و شما را بهرزگى وادارد».
و امام صادق7فرمود: دلى نيست جز كه دو گوش دارد بر يكى فرشته اى است رهنما و بر ديگر شيطانى سست كن و فتنه گر، اين فرمانش دهد و آن بازش دارد، و مردم شيطان صفت هم باشند كه مردم را بگناه وادارند چون شيطان جنى.
بيان: بسا كه پيغمبر در خواندن قل اعوذ لفظ قل را نميگفت و يا اينكه خوبست پس از قرائتقُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِآن را بىلفظ قل تكرار كرد، و براى هر كس اين خوبست چنانچه طبرسى رحمه اللَّه در (10: 571) مجمع از امام ششم7روايت كرده كه چون بخوانىقُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِبگو: در دلتأَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِيعنى پناه برم بپروردگار سپيده دم و چون بخوانى:قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِبگو در دل خود پناه برم بپروردگار مردم.
100- در تفسير- 744-: بسندى از ابن عباس در قول خدا «مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ» مقصود شيطانست كه بر دل آدميزاده است و خرطومى مانند خوك دارد و او را وسوسه كند كه رو كند بدنيا و آنچه خدا دوست ندارد و چون ياد خدا كند پس نشيند و ناپديد شود، خدا فرموده «آنكه وسوسه كند در دل مردم» و سپس خبر داده كه از پرى و آدمى هر دو است و فرمود از جن و آدمى ...
101- در علل- 234-: بسندى تا رسول خدا6كه چون خدا عزّ و جلّ بآدم و زنش فرمان داد بزمين فرو شوند و ابليس هم بىهمسر فرو شد و مار هم بىهمسر، نخست كسى كه با خود لواط كرد ابليس بود و نژادش از خودش بر آمدند و همچنين مار و نژاد آدم از همسرش بود، و باو گزارش داد كه اين دو دشمن آنهايند.
102- و از همان (234): بسندى از يكى دو امام7در گفته لوط «إِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الْفاحِشَةَ ما سَبَقَكُمْ بِها مِنْ أَحَدٍ مِنَ الْعالَمِينَ28- العنكبوت» كه ابليس در صورتى زيبا و خوش پوش زنانه نما نزد آنان آمد، و بجوانان آنها پيوست و آنها را واداشت تا بدو افتادند و اگر از آنها خواسته بود كه بر آنها افتد نپذيرفتند، ولى خود را پيش داشت و چون باو افتادند لذت بردند و آنگاه آنها را رها كرد و رفت و بهمدگرشان حوالت كرد.
103- در عيون و علل- 2: 381- باسنادش كه شامى از امير المؤمنين7از نام ابليس پرسيد در آسمان، فرمود: نامش حارث بود، و از نخست لواط كن پرسيد، فرمود: او ابليس بود كه خود را گائيد.
104- در خصال 1-: 263- بسندش از امام ششم7كه ابليس چهار بار جيغ كشيد:
1- روز لعن 2- چون بزمين افكنده شد 3- چون محمّد6در دوران فترة رسولان مبعوث گرديد. 4- چون سوره امّ الكتاب فرو شد، و دو بار نفير كشيد 1- چون آدم از درخت خورد. 2- چون از بهشت فرو شد در قصص: بسندى از آن حضرت7مانندش آمده.
بيان: مخالفت جيغ چهارم با آنچه در پيش گذشت زيانى ندارد، چون در آنها ذكر حصر نشده نفير آواز بينى است و از شاديست و زن در هنگام جماع ميكشد و از اين رو برخى عرب آن را بد شمارند ...
105- در خصال: 1: 285-: بسندى از امام ششم7كه ابليس گفت در پنج چيز من بيچارهام با اينكه همه مردم در قبضه منند، كسى كه از دل درست بخدا پناهد و همه كار خود را بدو گذارد، كسى كه در شب و روزش بسيار تسبيح گويد كسى كه براى برادر مؤمنش پسندد آنچه بخود پسندد، كسى كه در مصيبتى كه باو رسد بيتابى نكند، كسى كه قناعت كند بدان چه خدا روزيش كرده و غم روزى نخورد.
106- و از همان- 2: 353-: بسندى از امام دوّم در حديثى طولانى كه با پادشاه روم داشت و او در شمار پرسشهايش از آن حضرت پرسيد، از هفت آفريده خدا عزّ و جلّ كه از رحم بر نيامدند، فرمود: آدم، حواء، كبش ابراهيم، ناقه صالح، مار بهشت، كلاغى كه خدا فرستاد تا در زمين بكاود و ابليس لعنه اللَّه