کلامی از امیرالمؤمنین
خطبهای است در نهجالبلاغه راجع به خلقت مورچه. میفرماید: اُنْظُروا إلَی النَّمْلَةِ فی صِغَرِ جُثَّتِها وَ لَطافَةِ هَیئَتِها...[1]یعنی یک نگاهی بکنید در خلقت مورچه با این جثه کوچک و با این هیئت لطیف و نازک و نرمش، چگونه غذا میخورد و چگونه این غذاها را نرم میکند و از این گردن کوچکش رد میکند. چشمش و گوشش را که در سرش است در نظر بگیرید، شکمش را در نظر بگیرید... بعد از اینکه همه اینها را شرح میدهد میفرماید: آن هوش و غریزه این حیوان را در نظر بگیرید که زمستان و تابستان را تشخیص میدهد. تابستان که میشود شروع میکند به جمعآوری و انبار کردن برای زمستان که ماهها نمیتواند از سوراخش بیرون بیاید، تا در آن وقت اینها را ارتزاق کند. بعد در آخر میفرماید :... إلّا عَلی أنَّ فاطِرَ النَّمْلَةِ هُوَ فاطِرُ النَّخْلَةِ[2]...؛ یعنی در مقابل قدرت خدا خلقت مورچه و خلقت درخت خرما علیالسویه است؛ یعنی نسبت اینها با قدرت خدا مساوی است و چنین نیست که خلقت کوچکتر چون کوچکتر است آسانتر از بزرگتر باشد، یا بالعکس خلقت بزرگتر چون بزرگتر است و مثلا ظریفکاری ندارد آسانتر باشد. در مقایسه با حق، این حرفها مطرح نیست و خلاصه بزرگ و کوچک در مقابل قدرت خدا علیالسویهاند.
خلاصه، در آیه سوره بقره میفرماید: خدا ابا ندارد و خجالت نمیکشد که از این چیزهایی که به نظر انسانها کوچک میآید مثل بیاورد؛ بلکه عمدا از آنها مثل میآورد برای اینکه بفهمید از نظر خداوند همه اینها
[1]. نهجالبلاغه، خطبه 183.
[2]. الفاظ «نملة» و «نخلة» جناس دارند.
علیالسویهاند[1]. این است که قرآن اساسا به همه چیز قسم میخورد؛ چون هر چیزی در جای خودش زیبا و نیکوست. بنابراین همانطور که بعضی از مفسرین گفتهاند، این گونه نیست که چون خدا در اینجا به انجیر و زیتون قسم خورده است، ایندو نسبت به همه میوهها مزیت خاصی داشته باشند. البته گفتیم که ممکن است همین طور باشد کما اینکه برای این دو میوه خیلی خواص عجیبی ذکر کردهاند، ولی ما قسم خوردن قرآن به ایندو را دلیل بر این مطلب نمیگیریم.
تساوی خلقت از نظر خدا، غیر از تساوی مخلوقات از نظر کمالات است
به این نکته هم توجه داشته باشید: این که خلقت از نظر خدا علیالسویه است، غیر از این است که مخلوقات از نظر کمالات علیالسویه باشند. ما میگوییم برای خداوند خلق همه موجودات متساوی است؛ یعنی این گونه نیست که برای خداوند خلقت یک موجود نیروی بیشتری از خلقت دیگری لازم داشته باشد، یا خلقت یکی آسانتر از دیگری باشد. این به این معنا نیست که مخلوقات خداوند همه علیالسویه و جماد و نبات و حیوان و انسان همه در یک مرتبهاند. خلق، علیالسویه است نه مخلوقات. از نظر خلق کردن، برای خداوند خلق جمیع آسمانها و زمینها
[1]. مثل معروفی است؛ میگويند پسر جوان سادهای بود كه تازه نامزد كرده بود و میخواست به خانه نامزدشبرود. مادرش به او گفت: آنجا كه میروی مواظب حرفهايت باش و مسائل كوچك را مطرح نكن و حرفهایبزرگ بزن. مقصود مادر اين بود كه حرفهايی در سطح عالی بزن. اين بيچاره نفهميد حرف بزرگ يعنی چه؛ وقتیآنجا رفت بیمناسبت میگفت: چنار، منار، كوه، دريا... !
و جمیع ماکان و مایکون، با خلق یک پر کاه علیالسویه است. و صلّی الله علی محمد و آله الطاهرین.
باسمک العظیم الاعظم الاعزّ الاجلّ الاکرم یا الله...
پروردگارا دلهای ما به نور ایمان منوّر بگردان، نیتهای ما را خالص بفرما، ما را قدردان نعمتهای خودت قرار بده، به ما توفیق اینکه به انسانیت خودمان آنچنان که تو میخواهی عمل کنیم عنایت بفرما.
پروردگارا اموات ما مشمول عنایت و مغفرت خودت قرار بده.