اجْعَلُهَا بَصيرَةً وَ انْ كَانَتْ كَافرَةً فَانَا أَجْعَلُهَا مُؤْمنَةً لَانَّهَا تُحبُّ مَنْ يُحبُّنَا بلَا وَاسطَةٍ فَمَسَحَ جَبْرَئيلُ عَلَيْهَا فَصَارَتْ احْسَنَ منْ زَمَانهَا وَ هىَ بكْرٌ فَآمَنَتْ باللَّه الْقَدير وَ اسْلَمَتْ[1].
بحر المحبة، ص 159 [ص 228 قصص مثنوى]
[اى خوش آن كاو نفس خود را رام كرد]
1081-
«گر معلَّم گشت اين سگ هم سگ است
باش ذَلَّتْ نَفْسُه كاو بَدْ رَگ است
به حديث مذكور در ذيل شماره (508) اشاره است.
[ص 226 احاديث مثنوى]
[آدمى پنهان بُوَد زير زبان]
1082-
«بى بىگمان خود هر زبان پرده دل است
چون بجنبد پرده سرها واصل است
مستفاد از مضمون حديثى است كه در ذيل شماره (289) مذكور گرديد.
[ص 226 احاديث مثنوى]
[1]- يوسف از ضعف و ناتوانى و سالخوردگى زليخا به شگفتى افتاده بود زيرا مرده و زنده بودنش را نمىشد تشخيص داد. جبرئيل گفت اى يوسف خداى متعال فرموده است حاجت زليخا را برآور. يوسف اطاعت كرد و به زليخا گفت چه حاجت دارى؟ گفت مىخواهم زن تو شوم و تو شوهر من گردى. يوسف گفت تو سالخوردهاى تهيدست، نابينا و كافر هستى چگونه با تو زندگى كنم؟
جبرئيل پيام خداى متعال را چنين ابلاغ كرد اى يوسف اگر زليخا سالخورده، تهيدست، نابينا و كافر است من جوانى، ثروت، بينايى و ايمان را به وى عطا مىكنم. اين همه به خاطر آن است كه او مستقيماً به كسى(: يوسف) عشق مىورزد كه محبوب ماست. آن گاه جبرئيل دستى بر او كشيد ناگهان در حال به دوشيزهاى زيباتر از عهد جوانيش تبديل شد.( زليخا به شكرانه آن) به خداى توانا ايمان آورد و اسلام را برگزيد.
[كوزه سالم تو بشناس از طنين]
1083-
«دست بر ديگ نوى چون زد فتى
وقت بخْريدن بديد اشكسته را
مقتبس است از مفاد روايتى كه در ذيل شماره (407) نقل شده است.
[ص 226 احاديث مثنوى]
[ «هر كه چيزى جست بىشك يافت او»]
1084-
«هر كه چيزى جست بىشك يافت او
چون به جدّ اندر طلب بشتافت او
(در چاپ نيكلسون ديده نشد) [ص 78 احاديث مثنوى] اشاره است به جمله: مَنْ طَلَبَ وَجَد رديف 112)، كه در مجمع الامثال مىدانى (640) منسوب است به عامر بن الظّرب و در كشف المحجوب هجويرى (540) از اقوال ابو القاسم جنيد نهاوندى عارف مشهور شمرده شده است و بعضى آن را حديث پنداشتهاند. نيز مراجعه شود به پاورقى صفحه 270)
(پايان دفتر ششم)
این صفحه در کتاب اصلی بدون متن است / هذه الصفحة فارغة في النسخة المطبوعة
[فهرستها]
1- فهرست تفصيلى و موضوعى احاديث و قصص مثنوى
«دفتر اوّل»
رديف- صفحه- عناوين[1](1) (1) (آن كه را بريان جگر شد درد هست) (اقوال) (2) (2 و 1) (غرق آب و نعره «هَل من مَزيد»!) (اقوال) (3) (2) (از ازل آزاده و حُرّ بودهايم) (اقوال) (4) (5 و 2) (عشق شه زاده به شه بانو شنو) (قصص) (4) (3 و 2) (بو على با نبض، درمان كرد عشق) (قصص) (4) (5 و 4) (از نظامى شبه اين قصّه شنو) (قصص) (5) (5) (ترك «استثنا» نبينى ز اوليا) (قصص) (6) (6) (اى عجب، درمان فزايد درد را!) (اقوال) (7) (6) (حزن و گريه در دعا شرط دعاست) (احاديث) (اقوال) (8) (6) (ما خطا كرديم يا رب، در گذر!) (احاديث) (9) (7) (بىخشوع دل دعاها كى دعاست) (احاديث) (10) (7) (هان تو را باشد كرامتها حجاب) (اقوال) (10) (8) (شد كرامت طفل ره را دستگير) (اقوال) (11) (8) ( «بىادب محروم گشت از لطف رب») (اقوال) (11) (8) (هست فقدان ادب شرّ آفرين) (اقوال) (12) (8) ( «ابر، بر نايد پى منع زكات) (احاديث) (13) (9) (تيره گردد ماه و خورشيد از گناه) (احاديث) (14) (10) (صبر باشد هر گشايش را كليد) (احاديث) (15) (10) (عرصه گردد تنگ چون آيد قضا) (تمثيلات) (16) (10) (ربّ خود بشناختم با لطف ربّ) (احاديث) (17) (11) (هم ثناى تو سزد يا رب ز تو) (احاديث) (17) (12) (بند مىآيد زبان عارفان) (اقوال)
[1]- عناوين فهرست بر وزن مثنوى مولوى( بحر رمل) تنظيم شده است. عنوانهايى كه بين گيومه آمده مانند رديف 12 عينا از مثنوى مولوى است.
(18) (12) (وقت را درياب، سيف قاطع است) (اقوال) (18) (12) (هست عصمت ناتوانى در گناه) (اقوال) (19) (12) ( «صوفى ابن الوقت باشد اى رفيق») (اقوال) (20) (13) (شرط درمان هست پرسش از مريض) (اقوال) (21) (13) (در دل احرار مدفون است راز) (احاديث) (اقوال) (21) (13) (كم سخن گويند مردان عمل) (اقوال) (22) (14) (راز پوشنده مرادش حاصل است) (احاديث) (23) (14) (ز آرزوها آدمى گردد هلاك) (اقوال) (24) (15) (گه به رغم سعى، حاصل شد ضرر) (احاديث) (24) (15) (گاه بر تدبير ما خندد قضا) (احاديث) (24) (15) (لقمهاى گه سدِّ لذّتها شود) (اقوال) (24) (15) (استعاذه بايد از «سوء القضا») (احاديث) (25) (16) (در خيالش شاد و غافل از قضا) (احاديث) (26) (16) (عشق رنگ آميز كى يابد دوام) (اقوال) (27) (17) ( «دشمن طاووس آمد پرِّ او») (تمثيلات) (28) (17) ( «مىبلرزد عرش از مدح شقى) (احاديث) (29) (17) ( «كم كسى ز ابدال حق آگاه شد») (اقوال) (30) (18) (هست بوزينه به تقليد اوستاد) (اقوال) (تمثيلات) (31) (19) (كن حذر ز ابليس آدم روى و موى) (احاديث) (32) (20) (بشنو از تثليث و ترفند يهود) (قصص) (33) (20) (هست خود بين همچو احوال بر خطا) (قصص) (تمثيلات) (34) (21) ( «چون غرض آمد هنر پوشيده شد») (اقوال) (35) (21) (دل به دل ره دارد و باشد گواه) (اقوال) (تمثيلات) (36) (22) (آگهى از شر بُوَد هادى خير) (قصص) (37) (22) (با حضور دل نمازت شد نماز) (احاديث) (38) (23) (بين اخوّت را ميان مرگ و خواب) (احاديث) (38) (23) (رَست هر اسبى كه عريان شد ز زين) (تمثيلات)
(39) (23) (چشم مجنون است ليلى آفرين) (قصص) (40) (24) (دل به سايه خوش نمودن ابلهى است) (احاديث) (تمثيلات) (41) (25) ( «سايه يزدان بود بنده خدا») (اقوال) (42) (25) (بعثت احمد6هزاره هفتم است) (احاديث) (43) (26) (از حسد شيطان به عصيان اوفتاد) (اقوال) (44) (26) (بخشش جان اوج ايثار است وجود) (اقوال) (45) (27) (خُمّ عيسى رنگهايش از خداست) (قصص) (46) (27) (كى تلوّن موجب خشنودى است) (تمثيلات) (47) (28) (هست دلهاى شكسته منزلم) (احاديث) (48) (28) (هان مزن تهمت امين خويش را) (احاديث) (49) (28) (حق شناس است آن كه شد عترت شناس) (احاديث) (49) (29) (نور هستى هست نور اهل بيت) (احاديث) (50) (29) (خلق را جبّارى حق رحمت است) (اقوال) (51) (30) ( «بوى گل را از كه يابيم از گلاب») (تمثيلات) (52) (30) (بود در تورات اوصاف رسول) (احاديث) (53) (31) (قصّه اصحاب اخدود و يهود) (قصص) (54) (32) (سنّت بد موجب خشم خداست) (احاديث) (55) (33) (هست مقهور خدا دلهاى ما) (احاديث) (56) (33) (اى خوش آن كاو بر گرفت انوار حق) (احاديث) (57) (34) ( «جزءها را رويها سوى كُل است») (اقوال) (تمثيلات) (58) (34) (اهل شكلك كژ دهان شد عاقبت) (قصص) (59) (34) ( «رحم خواهى، بر ضعيفان رحم آر) (احاديث) (60) (36) (گشت طوفان چون نسيم از بهر هود) (قصص) (61) (37) (قصّه شيبان و حفظ گلهاش) (قصص) (62) (37) (مرگ مؤمن مثل گل بوييدن است) (احاديث) (63) (38) (گشت تسبيح تو تسبيح مَلَك) (احاديث) (64) (40) (قصّه خرگوش و شير و چاه آب) (تمثيلات)
(65) (41) (آدمى را نفس بدتر دشمن است) (احاديث) (66) (42) (بر حذر شد مؤمن از سوراخ مار) (احاديث) (67) (42) (گه قَدَر تغيير يابد از دعا) (احاديث) (68) (43) ( «مُرده بايد بود پيش حُكم حق») (اقوال) (69) (43) (سُنّتش «كسب» و «توكّل» حال او6) (اقوال) (70) (43) ( «با توكّل زانوى اشتر ببند») (احاديث) (71) (44) ( «رمز الكاسب حبيب اللَّه شنو») (احاديث) (72) (44) (ريشه كسب است از ضعف يقين) (اقوال) (73) (45) (شد عيال اللَّه كلّ آدمى) (احاديث) (74) (45) (نيست بر دوش مراد و پير، بار) (اقوال) (75) (45) (كاهش نعمت ز كم شكرى بُوَد) (احاديث) (76) (46) (قابض الارواح و اعجابش شنو) (قصص) (76) (46) (بهر جان دادن شتابد آدمى!) (اقوال) (77) (47) (حاجت ما گه فتد بر قتلگاه!) (احاديث) (78) (48) (فربه را زندان جان محكمتر است!) (اقوال) (79) (48) (بهر مؤمن اين جهان زندان بُوَد) (احاديث) (80) (49) (اى خوش آن مالى كه صرف دين شود) (احاديث) (81) (49) (از سليمان انتخاب فقر بين) (قصص) (82) (50) (جنّيان تبعيد و متوارى شدند) (قصص) (83) (50) ( «مشورت ادراك و هشيارى دهد») (اقوال) (84) (51) (مستشاران را «امين» دانستهاند) (احاديث) (85) (51) ( «گفت هر رازى نشايد باز گفت») (اقوال) (86) (52) (از ذَهَب، مذهب، ذهابت دم مزن) (احاديث) (87) (52) (فاش گردد راز بين دو نفر) (احاديث) (تمثيلات) (88) (53) (پاسخ سر بسته دادى گه رسول) (احاديث) (89) (53) ( «گر يكى گامى نهم سوزد مرا») (قصص) (90) (54) (از تمارض آدمى گردد مريض) (احاديث)
(91) (54) (بهر معراج رسول6آمد بُراق) (قصص) (92) (55) (چون مگس، پنداشت خود را هست كس) (تمثيلات) (93) (55) (اهل تفسير به آرا دوزخى است) (احاديث) (94) (56) ( «مصطفى فرمود دنيا ساعتى است») (احاديث) (95) (56) (هر نَفَس دنياى ما نو مىشود) (اقوال) (96) (56) (پشّهاى نمرود را در هم شكست) (قصص) (97) (57) (گر خدا خواهد بگيرد عقلها) (احاديث) (98) (58) (تيز بين هدهد نبيند دام را!) (قصص) (تمثيلات) (99) (61) ( «چون قضا آيد شود دانش به خواب») (احاديث) (100) (61) (با كسان بودن همه دشوارى است) (اقوال) (101) (61) ( «چاه مُظلم گشت ظلم ظالمان») (احاديث) (102) (62) (هر كه چاهى كَند در آن اوفتاد) (اقوال) (تمثيلات) (103) (62) (زيركىِّ مؤمن از نور خداست) (احاديث) (104) (63) (هان جهاد نفس غزو اكبر است) (احاديث) (اقوال) (105) (64) (هست دوزخ نعره زن: هَل من مَزيد؟) (احاديث) (106) (65) (گفت احمد6اين جهاد اكبر است) (احاديث) (107) (66) (دفع كبر از دل نه كار هر كس است) (اقوال) (108) (66) ( «شير آن است آن كه خود را بشكند») (احاديث) (109) (67) (داستان پيك رومى و عُمَر) (قصص) (110) (70) (كوخ باشد كاخ اسلام نخست) (قصص) (111) (70) ( «اى برادر چون ببينى قصر او؟») (اقوال) (112) (70) ( «لاجرم جوينده يابنده بود») (تمثيلات) (113) (71) ( «زير سايه خفته بين سايه خدا») (احاديث) (114) (71) (بر لباسش وصلهها مىزد عُمر) (قصص) (115) (72) (چون ز حق ترسى ز تو ترسند خلق) (احاديث) (116) (72) ( «گفت پيغمبر سلام آنگه كلام») (احاديث) (117) (73) ( «آن كه خوفش نيست چون گويى مترس») (اقوال)