بمرغدارى، از ابى الحسن اول7كه به تبدار گوشت كبك بدهيد كه دو ساق را نيرو دهد و تب را خوب براند، از على بن مهزيار كه با ابى جعفر7چاشت خوردم و گوشت كبك را براش آوردند و فرمود: مبارك است و از آن خوشش مىآمد، فرمود:
به يرقانزده كبابش را بدهيد، از ابى الحسن كه فرمود: بخوردن گوشت حبارى باكى ندانم زيرا براى بواسير خوبست و درد پشت، و كمك بر جماع است رسول خدا6فرمود: هر كه از دل نالد و اندوه او بيش است بايد گوشت كبك بخورد، امام ششم7فرمود: هر كدام شما اندوه و گرفتگى بىسبب يافت گوشت كبك بخورد كه آرام شود ان شاء اللَّه تعالى، از پيغمبر است6كه هر كه شاده باشد كه غمش كم باشد بايد گوشت كبك بخورد.
بيان: در قاموس گفته: سلق بكسر ترهبار معروفى است چشم را روشن كند و محلّل است و ملين و شادى بخش و براى نقرس و درد مفاصل خوب است و شيره ريشهاش كه سعوط كنند ترياق درد دندان و گوش و شقيقه است، در بحر الجواهر گفته: سلق بمعنى چغندر است، جزور با ضمه ج و ز، شتر كشته است.
دميرى گفته: حبارى پرنده گردن بزرگى است خاكسترى رنگ و تا اندازهاى نوكش دراز است و گوشتش ميانه گوشت مرغ و مرغابى است و سبكتر از گوشت مرغابى و كبك است و ذكرش گذشت.
72- در دعوات راوندى: امام رضا7فرمود: از گوشت اعضاء پيشين براى ما بخر نه اعضاء پسين، زير اعضاء پيشين به چراگاه نزديكترند و از فضولات دورترند، امام صادق7فرمود: چون گوشت بخانه رسول خدا6مىآوردند، ميفرمود تيكهها را خرد بگيريد و آبش را بيش و بهمسايهها بخورانيد كه آن زودترش بپزد و بركتدارترش كند، امير المؤمنين7فرمود خوبتر گوشت از آن جوجه است.
گفت: نزد پيغمبر گوشت و پيه را نام بردند فرمود: همانا از هر كدام تيكهاى در شكم افتد جايش شفا رويد و درد از آن برود، رسول خدا6
مرد فربهى ديد و باو فرمود: چه ميخورى؟ گفت در سرزمين من حبوب نيست و من همانا گوشت و شير ميخورم، فرمود: ميان دو گوشت را فراهم كردى.
77- در نوادر راوندى بسندش تا رسول خدا6كه گوشت را باشيد زيرا هر كه 40 روز گوشت نخورد بد خلق گردد و هر كه بد خلق شد خود را شكنجه داده و هر كه خود را شكنجه داد در گوشش اذان گوئيد.
78- در الشهاب: سرور نانخورش شما گوشت است.
79- در دعائم: از رسول خداست كه سرور خوراكتان در دنيا و ديگر سرا گوشت است و سرور نوشابه شما در دنيا و ديگر سرا آب، گوشت را باشيد كه گوشت روياند و هر كه 40 روزش نخورد بد خلق گردد، و ابو جعفر7فرمود: خوردن گوشت شنوائى، بينائى و نيرو را فزايد، امام صادق7فرمود: يك پيغمبرى بپروردگارش از سستى شكوه كرد و خدايش وحى كرد گوشت را با شير بپز و بخور كه من بركت را در آنها نهادم و انجام داد و خدا نيرويش را بدو باز گرداند.
و از رسول خداست6كه گوشت را دوست ميداشت و ميفرمود ما قرشيان گوشت دوستيم، و از گوشت ذراع خوشش مىآمد، برايش هديه آوردند و بدان شيفته شد و او فريادش زد كه من زهرناكم.
فرمود: گوشت شتر را نخورد جز مؤمن، از جعفر بن محمّد7است كه گوشت و شير گوشت رويند و استخوان سخت كنند و گوشت در شنوائى و بينائى افزايد، و گوشت با تخم باه را فزايند و پرسش شد از آنچه از رسول خدا6روايت كنند كه خدا دشمن دارد اهل خانه پر گوشت را، امام صادق7فرمود: مقصود خوردن گوشت مباح نيست كه پندارند و رسول خدا آن را ميخورد و دوست داشت همانا آن گوشتى است كه خدا عزّ و جلّ فرموده «آيا دوست دارد يكى از شما گوشت مردار برادر خود را بخورد» يعنى غيبت و بدگوئى در خانه (12- الحجرات) و از رسول خدا6كه هر كه لقمهاى فربه خورد مانندش از درد تن او برود، گوشت گاو درد است، روغنش درمان و شيرش دارو است.
باب پانزدهم كباب و بريان و كلهها
آيات قرآن مجيد
: هود- 69 «درنگى نكرد كه يك گوساله بريان آورد».
تفسير: راغب گفته: حنيذ بريانى ميان دو سنگ است، و اين كار براى آنست كه چسبندگى آن برود در قاموس گفته: (حنذ الشاة) يعنى آن را بريان كرد و سنگ تافتهاى روى آن نهاد تا آن را بپزد و حنيذ بريانيست كه آبش پس از بريان شدن ميچكد پايان و اين اشاره دارد ببرترى بريان بويژه چنين.
اخبار باب
1- در محاسن (468) بسندش از موسى بن بكير كه امام هفتم7بمن فرمود: چه شده كه تو را زرد رنگ ميبينم؟ گفتم بر اثر تبى است كه دچارم، فرمود: گوشت بخور و خوردم و جمعه ديگر مرا ديد كه رنگم زرد بود فرمود: فرمانت دهم بخوردن گوشت، گفتم آن را خوردم، فرمود: چگونه؟
گفتم: پخته، فرمود: نه، كباب بخور و خوردم و جمعه ديگر فرستاد و مرا خواست و خون بچهرهام بازگشته بود و فرمود: بسيار خوب.
كشّى: بسندش مانند آن را آورده (437 رجال كشّى) 2- در محاسن (..) بسندش (قريب بهمين مضمون را با بيانى كوتاهتر آورده) 3- در همان (..) بسندش از امام ششم7كه كباب تب را ببرد 4- از همان (..) بسندش از اصبغ بن نباته كه نزد امير المؤمنين7رفتم و در بر او بريانى بود فرمود: نزديك آى و بخور، گفتم يا امير المؤمنين اين برايم زيانبار است، فرمود: نزديك آى تا كلماتى بتو آموزم كه بخوانى و هيچ چيز
با آنها زيانت نرساند، از آنچه نگرانى بگو: «بسم اللَّه خير الاسماء ملء الارض و السماء الرّحمن الرّحيم لا يضرّ مع اسمه داء» اكنون با ما چاشت بخور.
5- در محاسن (469) بسندش از درست كه نزد امام ششم7كلهها و كله گوسفند را نام برديم، فرمود: كله جاى تذكيه است، بچراگاه نزديكتر و از فضولات دورتر است.
6- در مكارم (177) از على بن سليمان كه نزد امام رضا7گوشت كلّه خورديم پس قاووت خواست، گفتم شكم من كه پر شده فرمود: اندكى سويق كلهها را هضم كند و داروى آنها است.
باب شانزدهم: تريد، آب گوشت، شوربا، و هر رنگ خوراك
1- در عيون (2/ 34) بچند سند تا رسول خدا6كه چون تريد خوريد از كنارههاش خوريد كه بركت در قلّه آنست در صحيفه رضا7مانندش آمده (9).
2- در عيون (2/ 73) بسندى تا پيغمبر6كه فرمود: اى على چون پختنى خواهى آبش را بيفزا كه خود يكى از دو گوشت است و براى همسايهها رساتر است تا اگر از گوشت بدانها نرسد از آبگوشت برسد.
3- در محاسن (402) بسندش از امام ششم7از پدرانش كه نخست كسى كه تريد كرد ابراهيم7بود و نخست كسى كه تريد را خورد كرد هاشم.
4- در كافى (6/ 317) بسندش تا رسول خدا6كه نخست كسى كه خوراك رنگارنگ بر سفره آورد ابراهيم بود الخ.
در صحاح گفته: هشم شكستن نان خشك است و از اين رو هاشم ناميده شد، در فائق گفته: او عمرو بن عبد مناف است، و اين لقب از آنجا است كه تيرهاش دچار قحط شدند و او كاروانى بشام فرستاد و گرده آوردند و شترى كشت و پخت و بمردم
تريد خوراند- پايان، در مدح هاشم گفتند:
عمرو و الا براى تيرهاش تريد را شكست و مردان مكه قحط زده و لاغر بودند.
5- در محاسن (402) بروايتى تا پيغمبر6كه تريد بركت دارد.
6- و در همان (..) بسندى تا پيغمبر6كه مبارك شده براى امّتم ثرد و ثريد، جعفر گفته: ثرد تيكه خرد است و ثريد درشت.
بيان: اين فرق را در سخن لغويان نديدم در مصباح گفته ثريد چون فعيل بمعنى مفعول است و آن را ثرود هم گويند و گويند ثردت الخبز از باب قتل و آن خرد كردن نان و خيس كردن در آبگوشت است و اسم مصدرش ثرده است.
در محاسن (..) بسندش تا امام ششم مانندش آمده و ابن فضّال بسندى تا عمر بن يزيد بر آن افزوده كه: عقار شكم را گنده كند و رانها را شل كند.
بيان: در نسخهها كه نزد ما است عقارجات آمده و در كتاب لغت آن را نيافتم و گويا تصحيف واژه فشفارجات است، در نهايه گفته، در حديث على7است كه بيشارجات شكم را گنده كنند.
گفتند: مقصود هر آنچه است كه پيش از غذا براى مهمان آرند، و اين واژه معربست و گفته شده اصلش فيشفارجاتست با دو فاء، پايان- و گويا مناسب مقام خوراكهاى با ادويه گوناگونست.
7- در محاسن (403) بسندش تا امام ششم7كه تريد را باش زيرا من نيرو آورتر از آن براى خود نديدم.
8- و از همان (..) بسندش از ابى اسامه كه نزد امام ششم7رفتم و او خوراك گوشت و سركه ميخورد.
9- در محاسن (..) بسندش از اسماعيل بن جابر كه نزد امام ششم7بودم و خوان خواست و تريد و گوشت آوردند و روغن زيت خواست و بر گوشت ريخت و با او خوردم.
10- و از همان (.) بسندش از فضل بن عمر كه نزد امام ششم7بودم يك
رنگ خوراك برايش آوردند و بمن فرمود: از اين بخور كه من چيزى را از ثريد دوستتر ندارم و دوست داشتم عقارجات حرام باشند.
بيان: در كافى است (6/ 317) كه «بلون من الوان الطعام» كه داراى ادويه گوناگون بود چنانچه گذشت و در كافى بجاى، عقارجات، در يك نسخه فاشفارجات است، و در نسخهاى، فشفارجات، و معنى آن را دانستى، و در نسخهاى اسفاناجاتست، گفتند اسفاناج آبگوشت سفيد ساده است كه ترشى ندارد.
11- در محاسن (..) بسندش تا على7كه از كله تريد نخوريد و از اطرافش بخوريد زيرا بركت در كلّه آنست و از همان بسند ديگر مانندش آمده.
12- و از همان (.) بسندش از عبد الأعلى كه با امام ششم در خوراك شدم و خوراك خواست و يك مرغ بريان كه شكمش پر از خبيص بود آوردند، فرمود:
اين را براى فاطمه هديه كردند وانگه فرمود: اى كنيز خوراك معمولى خودمان را بياور و تريد سركه و زيت آورد.
بيان: گويا فاطمه همسر آن حضرت بوده كه دختر حسين بن على بن الحسين7است و نام يك دخترش هم فاطمه است.
13- در محاسن (400) بسندش تا على7كه از سر ثريد نخوريد كه بركت در سر آنست.
14- در مكارم (188) امام صادق7فرمود: تريد را باشيد كه چيزى سازگارتر از آن نيافتم.
15- در دعوات راوندى كه: پيغمبر6فرمود: بار خدايا مبارك كن براى امتم ثرد و ثريد را، و امام صادق7فرمود: تريد خوراك عربست و فرمود:
آتش كينهها را با گوشت و تريد خاموش كنيد.
توضيح: يعنى آتش دل خود را بدان خاموش كنيد يا دل همگنان خود را كه بدانهاشان بخورانيد.
16- در دعائم: از رسول خدا6كه: تريد خوراك عربست و نخست كسى كه تريد ساخت ابراهيم بود و نخست كس از عرب كه آن را خرد كرد هاشم بود (2/ 10).
و از جعفر7كه تريد بركت دارد و يك خوراكش دو كس را بس است، يعنى آنها را نيرو دهد نه اينكه سير كند.
17- در دعوات راوندى كه امام صادق7فرمود: دوستترين خوراك رسول خدا6نارباجه بود.
بيان: نارباجه معربست بمعنى آبگوشت انار در بحر الجواهر گفته: نارباجه خوراكى است از دانه انار و مويز.
18- در محاسن (404) بسندش از وليد بن صبيح كه امام ششم7بمن فرمود: بعيال خود چه خورانى در زمستانها گفتم: اگر گوشت نباشد روغن و زيت فرمود تو را چه باز دارد از كركور كه آن براى تن از همه چيز نگهدارتر است.
كركور بتفسير يكى از اصحاب، دانگو است از دانهها يك پيمانه برنج و يك پيمانه نخود و يك پيمانه گندم يا باقلا يا دانه خوردنى ديگر را بگيرند و همه بكوبند و بپزند.
19- در مكارم (187) پيغمبر6فرمود: اگر چيزى جلو مردن را ميگرفت همان مثلثه بود، گفته شد: يا رسول اللَّه مثلثه چيست؟ فرمود: آبگوشت با شير (بجاى مثلثه تلبينيه درست است چنانچه در شماره 7 باب شير آيد[1].
[1]در اينجا چند حديث و باب روغن با نسخه چاپ جديد تقديم و تاخير دارد ولى افتاده ندارد از مترجم.
باب هفدهم: روغن و انواعش
1- در محاسن (498) بسندش از امام ششم7كه چه خوب نانخورشى است روغن.
2- و از همان (..) بسندش از امام ششم7كه مانند روغن چيزى درون شكم در نيايد و منش براى پير بد دارم.
3- و از همان (..) بسندش از حماد بن عثمان كه نزد امام ششم7بودم و پيرى از اهل عراق با آن حضرت سخن ميگفت، باو فرمود: چرا سخنت دگرگون شده؟ فرمود: دندانهاى پيشين دهنم افتادند و سخنم كاسته آن حضرت فرمود: برخى دندانهاى من هم افتادند تا آنجا كه شيطانم وسوسه كند و گويد: اگر بقيه هم بروند با چه غذا ميخورى؟ و من گويم: لا حول و لا قوّة الّا باللَّه، باو فرمود: تريد را باش كه سازگار است و از روغن بپرهيز كه براى پير سازگار نيست.
4- و از همان (..) بسندش از امام پنجم7كه روغنهاى گاو درمانند.
و از همان بسند ديگر مانندش آمده.
5- و از همان (..) بسندش تا على7كه روغن گاو دارو است.
6 در دعوات راوندى از ريّان كه بامام ششم7گفتم: برايت حلوا بسازيم؟ فرمود: هر چه ميسازيد از آن با روغن بسازيد، فرمود: چه خوب نانخورشى است روغن و البته من آن را براى پير بد دارم، فرمود: روغن در تابستان بهتر است از آن در زمستان.
7- در دعائم از رسول خدا6كه گوشت گاو درد است و روغنش دارو و مانند روغن در شكم در نيايد (2/ 112).
8- در مكارم از امام ششم7كه گوشت گاو درد است و روغنهاشان درمان و شيرهاشان دارو (183).